Skip to content

Instrukcje warunkowe i pętle w Pythonie

Wprowadzenie

W Pythonie istnieje kilka podstawowych mechanizmów sterowania przepływem programu. Najważniejsze z nich to:

  • Instrukcje warunkowe (if, elif, else) – pozwalają na podejmowanie decyzji w kodzie,
  • Pętle (for, while) – umożliwiają wielokrotne wykonanie kodu,
  • Instrukcje sterujące (break, continue, pass) – dają większą kontrolę nad działaniem pętli.

Instrukcje warunkowe (if, elif, else)

Instrukcje warunkowe pozwalają na wykonanie określonego kodu tylko wtedy, gdy spełniony jest dany warunek.

Składnia if

x = 10
if x > 5:
    print("x jest większe niż 5")
Jeśli warunek jest prawdziwy (True), wykonywany jest kod znajdujący się wewnątrz bloku if.

Składnia if-else

x = 3
if x > 5:
    print("x jest większe niż 5")
else:
    print("x jest mniejsze lub równe 5")
Blok else wykona się, gdy warunek w if nie zostanie spełniony.

Składnia if-elif-else

Jeśli mamy więcej niż dwa przypadki, możemy użyć elif: 

x = 7
if x > 10:
    print("x jest większe niż 10")
elif x > 5:
    print("x jest większe niż 5, ale nie większe niż 10")
else:
    print("x jest mniejsze lub równe 5")

Operatory logiczne w warunkach

Warunki mogą być łączone przy użyciu operatorów logicznych: - and – oba warunki muszą być prawdziwe, - or – przynajmniej jeden warunek musi być prawdziwy, - not – negacja warunku.

Przykład: 

x = 8
y = 15
if x > 5 and y < 20:
    print("Oba warunki są spełnione")

Pętle w Pythonie

Pętle pozwalają na wielokrotne wykonanie danego fragmentu kodu.

Pętla for

Pętla for iteruje po sekwencjach, np. listach, krotkach, ciągach znaków: 

imiona = ["Jan", "Maria", "Piotr"]
for imie in imiona:
    print(imie)

Iterowanie po indeksach

Możemy iterować po indeksach przy użyciu range(): 

for i in range(5):
    print(f"Iteracja numer {i}")

Iterowanie po kluczach słownika

osoba = {"imie": "Jan", "wiek": 30}
for klucz in osoba:
    print(f"{klucz}: {osoba[klucz]}")

Pętla while

Pętla while wykonuje kod tak długo, jak długo warunek jest prawdziwy: 

x = 0
while x < 5:
    print(f"x = {x}")
    x += 1

Pętle while mogą prowadzić do nieskończonego wykonania, jeśli warunek nigdy nie stanie się fałszywy: 

while True:
    odpowiedz = input("Czy chcesz zakończyć? (tak/nie): ")
    if odpowiedz == "tak":
        break  # Przerwanie pętli

Instrukcje sterujące break, continue, pass

break – przerywanie pętli 

for liczba in range(10):
    if liczba == 5:
        break  # Przerywa pętlę, gdy liczba wynosi 5
    print(liczba)

continue – pominięcie iteracji 

for liczba in range(5):
    if liczba == 2:
        continue  # Pomija tylko tę iterację
    print(liczba)

pass – pusta instrukcja (placeholder) Czasem musimy zostawić pusty blok kodu bez błędu składni: 

if True:
    pass  # Tymczasowy kod

📝 Zadania

Stwórz plik python1course/zaj01/instrukcje_petle.py i wykonaj w nim poniższe zadania.

  1. Napisz program, który iteruje przez listę imion używając pętli for oraz funkcji enumerate(), aby wyświetlić indeks każdego imienia wraz z samym imieniem.
  2. Stwórz przykłady dla testów if:
    • Gdzie wystąpią dwa warunki - napisz program sprawdzający czy dana liczba jest dodatnia i parzysta. Jeśli tak, program powinien wydrukować Liczba jest dodatnia i parzysta
    • Gdzie wykorzystane zostanie zaprzeczenie not lub != - napisz program, który sprawdza, czy wprowadzona przez użytkownika liczba nie jest równa zero. Jeśli nie jest, wydrukuj Liczba jest różna od zera
    • Gdzie wykorzystane będzie słowo in - napisz program, który sprawdza, czy wprowadzony przez użytkownika owoc znajduje się na liście dostępnych owoców (np. ['jabłko', 'banan', 'pomarańcza']). Jeśli tak, program powinien wydrukować Owoc jest dostępny
  3. Stwórz przykład z pętlą while - stwórz program, który będzie ciągle prosił użytkownika o wprowadzenie liczby. Program powinien sumować wprowadzone liczby i kończyć działanie, gdy suma przekroczy 100. Po zakończeniu pętli, program powinien wydrukować sumę wprowadzonych liczb.